Likvidlik hovuzu gəliri: komissiya, token mükafatı və daimi olmayan zərər

Manatla nəticə

Bir il sonra token çox, dəyər az ola bilər

Azərbaycandakı istifadəçi xarici tətbiqdə USDT və başqa token cütünü seçəndə nəticəni yalnız dollarla görür. Əsl başlanğıc qeydi isə hər tokenin miqdarı, alış zamanı manat qarşılığı, şəbəkə haqqı və tətbiqə keçid xərcidir. Çıxışda eyni dörd göstərici yenidən yazılmalıdır.

Hovuz payı sizə sabit sayda iki token vəd etmir. Ticarətçilər bir aktivi hovuza verib digərini götürdükcə alqoritm nisbəti dəyişir. Qiyməti yüksələn tokenin miqdarı azalır, nisbi ucuzlaşanın miqdarı artır. Buna görə son balansı ilk depozitlə deyil, həmin iki aktivi ayrıca saxlasaydınız yaranacaq nəticə ilə də müqayisə edin.

Daimi olmayan zərər ifadəsi itkinin uydurma olduğunu demir. Fərq çıxış anında qalırsa, siz onu götürdüyünüz token tərkibində reallaşdırırsınız. Qiymətlər sonradan əvvəlki nisbətə qayıda bilər, qayıtmaya da bilər; ad gələcək bərpanı təmin etmir.

Gəlir səbəti

Komissiya ilə təşviq tokenini qarışdırmayın

Ticarət komissiyası hovuzdan real mübadilə edənlərin ödədiyi haqqdır. Məbləğ ticarət həcmi, tarif və sizin payınızdan asılıdır. Təşviq tokeni isə protokolun yeni istifadəçi və likvidlik cəlb etmək üçün ayrıca buraxdığı mükafat ola bilər. Təşviqin qiyməti və buraxılış sürəti dəyişəndə göstərilən APY çox tez enə bilər.

Bəzi panellər komissiya, token emissiyası və token qiymətinin qısa tarixini bir rəqəmdə illikləşdirir. Bir həftəlik kampaniyanı 365 günə uzatmaq davamlı gəlir sübutu deyil. APY-nin ölçmə pəncərəsini, qiymət mənbəyini və mükafatın kilidlənib-kilidlənmədiyini qeyd edin.

Misal üçün iki hovuz 30 faiz göstərə bilər. Birincidə əsas pay dərin bazardakı əməliyyat komissiyasıdır. İkincidə gəlirin böyük hissəsi az likvid yeni tokenlə verilir. Eyni faiz dərəcəsi birincidə istifadə haqqını, ikincidə isə qiyməti sürətlə düşə bilən subsidiyanı təmsil edir.

Mənbənin sərhədi

Uniswap düsturu bütün DeFi-ni izah etmir

Uniswap v2 whitepaper sabit hasil modelinin necə işlədiyini göstərir. Konsentrasiyalı likvidlik, sabit aktiv əyrisi, çox aktivli hovuz və sifariş kitabı başqa nəticə yarada bilər. İstifadə etdiyiniz müqavilənin versiyası və ünvanı mənbədəki modellə uyğun deyilsə, hazır düsturu tətbiq etməyin.

IOSCO DeFi hesabatı avtomatlaşdırmanın idarəetmə və əməliyyat təsirini yox etmədiyini vurğulayan risk xəritəsi verir. Kim müqaviləni yeniləyə, dayandıra, haqqı dəyişə və ya xəzinəni idarə edə bilər? Audit hansı versiyanı əhatə edir? İnterfeys yoxa çıxsa, birbaşa müqavilədən çıxış edə bilərsinizmi?

Azərbaycanda kripto xidmətinə dair yerli hüquqi və vergi nəticəsi bu iki qlobal sənəddən çıxmır. Platformanın ölkəni siyahıda göstərməsi də istifadəçinin müdafiə rejimini izah etmir. Müqavilə ünvanı, şəbəkə və əməliyyat tarixçəsi ayrıca saxlanmalıdır.

Şüar əvəzinə fakt

Dini sualı gəlirin real funksiyası ilə verin

Likvidlik təminatçısı ticarətə imkan verən aktiv ehtiyatı təqdim edir və komissiya ala bilər. Amma bu təsvir bütün hovuzu avtomatik uyğun etmir. Hovuzdakı aktivlərin istifadəsi, saxta token və manipulyasiya riski, qarşılığın aydınlığı, idarəetmə səlahiyyəti və təşviqin maliyyələşməsi ayrıca baxılmalıdır.

Sualı belə hazırlayın: hansı aktivləri hansı müqaviləyə verdim, pay tokeni hansı hüququ göstərir, komissiya kimdən gəlir, zərəri kim daşıyır və çıxışda nə ala bilərəm? Bu faktlar olmadan halal və ya haram etiketi konkret əməliyyatı təsvir etmir. Mizan Kripto öz fətvasını vermir.

Hesabın arxa tərəfi

Hovuz nəticəsini bir rəqəmlə deyil, dörd ayrı dəftərlə izləyin

Likvidlik hovuzunda “qazandım” demək üçün cüzdandakı LP tokeninin sayına baxmaq kifayət etmir. Başlanğıcda qoyulan hər aktivin miqdarı, çıxışda alınan hər aktivin miqdarı, həmin aktivləri ayrıca saxlamağın nəticəsi və ödənilən bütün xərclər ayrı yazılmalıdır. Bu dörd dəftər eyni qiymət vaxtından istifadə etməsə, müqayisə yanıltıcı olur. Məsələn, hovuzdan çıxış bazar sürətlə dəyişəndə baş veribsə, ayrıca saxlama ssenarisini bir saat əvvəlki qiymətlə hesablamaq nəticəni süni şəkildə dəyişir.

Birinci dəftər aktiv axınıdır. Depozit əməliyyatının TxID-si, token müqavilə ünvanları, miqdarlar və alınan hovuz payı saxlanılır. İkinci dəftər çıxış axınıdır: geri alınan tokenlər, tələb olunan minimum miqdar, slippage həddi və faktiki nəticə. Üçüncü dəftər müqayisə portfelidir. Eyni başlanğıc aktivləri hovuzdan kənarda saxlasaydınız, çıxış vaxtında neçə vahid və hansı dəyər olardı? Dördüncü dəftər isə komissiya, gas, bridge, swap və vergi üçün lazım ola biləcək qeydlərdir. Tətbiq yalnız “fees earned” göstərirsə, digər üç dəftəri sizin yerinizə aparmır.

Komissiya gəliri ilə təşviq tokenini eyni səbətə qoymayın

Ticarət komissiyası hovuzdan istifadə edənlərin əməliyyatından yarana bilər. Təşviq tokeni isə protokol büdcəsi, yeni buraxılış, başqa müqavilə və ya müvəqqəti kampaniya ilə paylana bilər. Hər ikisinin ekranda APY kimi göstərilməsi onların iqtisadi mənbəyini eyniləşdirmir. Komissiya həcmi azalanda, təşviq emissiyası bitəndə və ya tokenin bazar dərinliyi zəifləyəndə nəticələr müxtəlif istiqamətdə dəyişir. Buna görə gəliri “hovuz verdi” cümləsi ilə bağlamaq əvəzinə, hər ödənişin kimdən və hansı şərtlə gəldiyi yazılır.

Azərbaycan istifadəçisi üçün manatla nəticə ayrıca vacibdir. Token sayı artsa belə, əsas aktivlərin qiyməti və xarici valyutanın AZN qarşılığı dəyişə bilər. Hesabın tarixi, istifadə olunan qiymət mənbəyi və konvertasiya vaxtı saxlanmasa, sonradan bank çıxarışı ilə on-chain nəticəni tutuşdurmaq çətinləşir. Bu, vergi hökmü vermək deyil; sadəcə eyni əməliyyatın fərqli valyutalarda necə göründüyünü sənədləşdirməkdir.

Smart-kontrakt riski “impermanent loss” düsturuna daxil deyil

Riyazi düstur qiymət nisbətinin dəyişməsini izah edə bilər, amma müqavilənin dayandırılması, idarəetmə açarı, oracle nasazlığı, tokenin transfer haqqı və ya bridge problemi həmin düsturun xaricindədir. Hovuzun hansı versiyada işlədiyini, müqavilə ünvanını, audit hesabatının əhatəsini və idarəetmənin fövqəladə səlahiyyətlərini ayrıca yoxlayın. “Audit olunub” ifadəsi dəqiq hesabat, tarix və yoxlanmış kod versiyası olmadan tam sübut sayılmır.

Dini qiymətləndirmə üçün də yalnız faiz nəticəsinə baxmaq azdır. Aktivlərin mahiyyəti, hovuzun yerinə yetirdiyi mübadilə xidməti, gəlirin mənbəyi, məlum olmayan şərtlər və iştirakçının daşıdığı zərər birlikdə təqdim edilməlidir. Müqavilə kodu real funksiyanı göstərir, lakin ayrıca fətva vermir. Alimə göndərilən xülasədə marketinq adı yox, pul axını, çıxış hüququ, idarəetmə və bilinməyən sahələr görünməlidir.

İş vərəqi

Likvidlik mövqeyi üçün çıxış vərəqi

Hovuzun APY paneli yalnız nəticənin bir hissəsidir. Bu suallar depozitdən real çıxışa qədər bütün axını eyni qiymət vaxtında saxlayır.

1. Token contract ünvanları və hovuz versiyası rəsmi protokol sənədi ilə eynidirmi?
2. Depozit miqdarları, qiymət vaxtı, gas və alınan LP payı TxID ilə saxlanılıbmı?
3. Hovuzun invariant və fee qaydası məhz bu versiya üçün oxunubmu?
4. Komissiya gəliri ilə emissiya olunan təşviq tokeni ayrı sütunlardadırmı?
5. Təşviq tokeninin vesting, satış dərinliyi və claim xərci hesablanıbmı?
6. Eyni aktivləri ayrıca saxlama ssenarisi eyni tarix və qiymət mənbəyi ilə qurulubmu?
7. Çıxış slippage-i kiçik nümunə ilə deyil, planlaşdırılan tam məbləğlə yoxlanılıbmı?
8. Smart-kontrakt admin, pause, upgrade və oracle səlahiyyəti kimdədir?
9. Audit hesabatı cari müqavilə ünvanını və istifadə olunan kod versiyasını əhatə edirmi?
10. Bridge və wrapped token varsa əsas aktivə tələb və geri dönüş yolu sənədləşdirilibmi?
11. AZN nəticəsində hər iki tokenin qiyməti, fee və valyuta çevirməsi daxil edilibmi?
12. Ticarət həcmi azalanda və təşviq bitəndə gəlirin hansı hissəsi qalır?
13. Dini dosyedə real mübadilə xidməti, pul axını, naməlum şərtlər və zərər daşıması ayrılıbmı?
14. Front-end bağlansa mövqeni birbaşa müqavilədən təhlükəsiz çıxarmaq mümkündürmü?
15. Unknown contract və ya limitsiz icazə görünəndə depoziti dayandıran qayda varmı?

Fövqəladə çıxış sınağı

Əsas front-end işləmədikdə contract ünvanını, wallet şəbəkəsini, LP token balansını və rəsmi alternativ interfeysi necə tapacağınızı əvvəlcədən sənədləşdirin. Naməlum saytın “emergency withdrawal” düyməsinə cüzdan qoşmaq çıxış planı deyil. Rəsmi sənəd, yoxlanmış contract və kiçik test tələb olunur.

Oracle və ya token transferi dayanarsa standart remove-liquidity əməliyyatı uğursuz ola bilər. Pause səlahiyyəti, fövqəladə idarəetmə və istifadəçinin tələb hüququ oxunur. Riyazi pool payı həmin anda aktivlərin təhlükəsiz və qanuni çıxarıla biləcəyinə zəmanət vermir.